EULAR 2026 Romatolojik Hastalıklarda Aşı Önerileri

Otoimmün romatizmal hastalığı bulunan ve bu nedenle immünsüpresif tedavi alan bireylerin enfeksiyonlara karşı korunması, modern romatoloji pratiğinin temel taşlarından birini oluşturmaktadır. Uzun soluklu bir pandemi döneminin ardından bağışıklığa dayalı koruyucu önlemler her zamankinden daha fazla önem taşımaktadır. Bu bağlamda dünya genelinde romatoloji otoriteleri, mevcut araştırmaları yıllık bazda gözden geçirerek aşılama rehberlerini güncel tutmaktadır. 02-06 Haziran 2026 tarihleri arasında Londra, İngiltere’de düzenlenen Avrupa Romatoloji Kongresi (EULAR 2026)’nde de bu öneriler kapsamlı biçimde ele alınmış ve aşağıdaki şekilde özetlenmiştir.

Genel Öneriler

1. Otoimmün romatizmal hastalık tanısı konulduğu andan itibaren aşılama planı oluşturulmalı ve bu plan yıllık aralıklarla güncellenmelidir.
2. Her hasta için kişiselleştirilmiş aşı programları hazırlanmalıdır.
3. Hastalık aktivitesinin gerilemesi beklenmeksizin aşılama süreci mümkün olan en kısa sürede başlatılmalıdır.
4. İnaktive (cansız) aşılar, otoimmün romatizmal hastalığı olan bireylerde güvenle uygulanabilir.
5. Canlı aşıların uygulanması ise hastanın bireysel koşulları, kullandığı ilaçlar ve klinik durumu göz önünde bulundurularak her vaka için ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

İnfluenza Aşısı

İnfluenza (grip) aşısı, tüm otoimmün romatizmal hastalığı olan bireyler için önerilmektedir. Hatta bu hasta grubunda standart dozun üzerinde aşılama yapılması daha etkili bağışıklık yanıtı oluşturabilmektedir. Aşı sonrasında yeterli humoral immün yanıtın gelişebilmesi amacıyla metotreksat ve benzeri hastalık düzenleyici ilaçlara 1-2 haftalık bir ara verilebilir. Bu sürenin bir hafta mı yoksa iki hafta mı olacağı ise hastanın hastalık aktivitesi değerlendirilerek romatoloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Pnömokok Aşısı

Otoimmün romatizmal hastalığı bulunan bireylerde pnömoni (zatürre) gelişme riski genel popülasyona kıyasla 4 kat daha yüksektir. Bu risk artışı, söz konusu hasta grubunda pnömokok aşısını zorunlu kılmaktadır. Aşı seçiminde konjuge pnömokok aşıları (PCV20 veya PCV13) öncelikli olarak tercih edilmelidir. VACIMRA çalışmasından elde edilen veriler; hastalık kontrolünün yaklaşık bir yıl boyunca sağlanmasının ardından aşılama yapılmasının daha etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca optimal aşı yanıtı için metotreksat ve diğer immünsüpresif ajanlara yaklaşık bir aylık bir süre için ara verilebileceği belirtilmektedir.

Tetanos Aşısı

Tetanos aşılamasında standart aşı protokolü takip edilebilir. Bununla birlikte, spondiloartropati ve vaskülit tanısı olan hastalarda ek doz gereksinimi ortaya çıkabilmektedir. Hücre baskılayıcı (sitotoksik) tedavi alan hastalarda ise aktif bağışıklama yerine pasif immünizasyon yöntemi değerlendirilebilir.

Hepatit A ve Hepatit B Aşıları

Hepatit B aşısı, bulaş riski yüksek olan otoimmün romatizmal hastalığı bulunan bireylerde özellikle önerilmektedir. TNF-alfa inhibitörü kullanan hastalarda yeterli aşı etkinliğinin sağlanabilmesi için ek doz uygulaması gerekebilir. Hepatit A aşısı ise endemik bölgelere seyahat planlayan veya hepatit A açısından risk taşıyan hastalarda göz önünde bulundurulmalıdır.

Herpes Zoster Aşısı

Herpes zoster (zona) aşısı, otoimmün romatizmal hastalığı olan bireyler için şiddetle tavsiye edilmektedir. Canlı zoster aşısına kıyasla rekombinant zoster aşısı olan RZV/Shingrix, immünsüpresif tedavi alan hastalarda çok daha güvenli ve etkili bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. ZOE çalışmasından elde edilen bulgular, bu aşının atak riskini artırmadığını açıkça ortaya koymaktadır. JAK inhibitörü ile tedavi gören hastalarda zona riski belirgin biçimde yükseldiğinden, bu hasta grubunda zoster aşılamasının önemi özellikle vurgulanmaktadır.

Sarı Humma Aşısı

Sarı humma aşısı tüm otoimmün romatizmal hastalığı olan bireyler için rutin olarak önerilmemektedir. Yalnızca sarı hummanın endemik olduğu bölgelere seyahat edecek veya bu hastalıkla temas riski yüksek olan hastalar için düşünülmelidir. Bu durumda düşük doz uygulama tercih edilmeli ve aşılama sürecinde hastanın kullanmakta olduğu biyolojik tedaviye belirli bir süre ara verilmelidir.

HPV Aşısı

HPV (Human Papillomavirus) aşısı, otoimmün romatizmal hastalığı olan bireyler için güçlü bir şekilde önerilmektedir. Özellikle Sistemik Lupus Eritematozus (SLE) tanısı olan hastalarda servikal kanser riskinin iki kat arttığı, buna ek olarak servikal dışı anogenital prekanseröz lezyon sıklığının normal popülasyona göre beş kat daha fazla görüldüğü bilinmektedir. Bu nedenle SLE tanısı konulduğunda HPV aşılaması da tedavi planının ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Evde Temas

Otoimmün romatizmal hastalığı olan ve evinde bebek bulunan hastalar, yıllık aşı takvimlerine düzenli olarak uymalıdır. Bununla birlikte, evde yaşayan bebeğe oral polio aşısı uygulandığında fekal bulaşma ve nörovirülans riski nedeniyle hastanın bir ay süreyle bebek beziyle doğrudan temas etmemesi önerilmektedir. Aynı önlem, bebeğe Rotavirus aşısı uygulandığında da geçerlidir.

Yenidoğanın Anne Karnında Biyolojik İlaçlara Teması Olmuşsa

Anne gebelik döneminde biyolojik ilaç kullandıysa, yenidoğana canlı aşılar en az 6 aylık olana kadar yapılmamalıdır. Bununla birlikte, antenatal dönemde TNF inhibitörüne maruz kalan yenidoğanlarda Rotavirus aşısının uygulanabileceği belirtilmektedir.

SARS-CoV-2 Aşısı

COVID-19 aşısı, tüm otoimmün romatizmal hastalığı olan bireyler için önerilmektedir. Hastalık aktivitesinin yatışması beklenmeksizin erken dönemde aşılama yapılması hayati önem taşımaktadır. Her klinik kararda olduğu gibi, aşılama kararında da yarar-zarar dengesi titizlikle değerlendirilmelidir.

Sonuç

EULAR 2026 aşılama önerileri; erken, bireyselleştirilmiş ve hastalık aktivitesinden bağımsız bir aşılama anlayışını esas almaktadır. Kullanılan immünsüpresif ajan türü — özellikle B hücre depleting tedaviler — aşı zamanlaması ve etkinliği açısından belirleyici rol oynamaktadır. Bu nedenle her romatoloji hastasının aşı planı, romatoloji uzmanı gözetiminde ve güncel kılavuzlar doğrultusunda kişisel bazda hazırlanmalıdır.